Granicę dopuszczalnych oddziaływań sąsiedzkich wyznacza art. 144 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), zgodnie z którym właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.
Przepis ten zakazuje zatem wyłącznie tych uciążliwości, które przekraczają poziom, jaki w danych warunkach właściciel nieruchomości sąsiedniej powinien znosić. Oddziaływania na nieruchomości sąsiednie określa się w doktrynie i orzecznictwie mianem immisji sąsiedzkich. Mogą one mieścić się w granicach dopuszczalnych albo je przekraczać.
W pierwszej kolejności należy ustalić, czy oddziaływanie ma charakter bezpośredni, czy pośredni. Kryterium przeciętnej miary stosuje się wyłącznie do immisji pośrednich.
Immisja bezpośrednia polega na celowym skierowaniu określonych substancji lub przedmiotów na nieruchomość sąsiednią, w szczególności za pomocą urządzeń, na przykład rury odprowadzającej wody opadowe na grunt sąsiada. Jeżeli nie istnieje tytuł prawny uprawniający do takiej ingerencji, jest ona niedopuszczalna niezależnie od jej natężenia.
Sąd Najwyższy w wyroku z 15 marca 1968 r., III CRN 41/68, uznał skierowanie przy pomocy sztucznego urządzenia wody deszczowej z jednej nieruchomości na drugą za bezpośrednią ingerencję w sferę cudzej własności, podobną do wkroczenia na nią. Zakaz takiego działania wywiódł bezpośrednio z art. 140 k.c., który przyznaje właścicielowi prawo korzystania z rzeczy z wyłączeniem innych osób. Jeżeli ingerencja przybiera postać faktycznego korzystania z cudzego gruntu, właściciel może również dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, o ile spełnione są przesłanki roszczeń uzupełniających (art. 224 i 225 k.c.).
Immisje pośrednie stanowią uboczny skutek korzystania przez właściciela z własnej nieruchomości. Sąd Najwyższy w wyroku z 2 czerwca 2016 r., I CSK 533/15, zaliczył do nich oddziaływanie hałasem, zapachami, płynami i falami radiowymi, zaśmiecanie terenu, naruszanie estetyki, uciążliwe zachowania ludzi, w tym klientów prowadzonej działalności, a także szkodliwy wpływ na psychikę i samopoczucie właścicieli nieruchomości sąsiedniej.
W ramach immisji pośrednich rozróżnia się:
1.Immisje materialne, polegające na przenikaniu cząstek materii lub energii (dym, pyły, hałas, wstrząsy), oraz niematerialne, oddziałujące na sferę psychiczną.
2.Immisje pozytywne, polegające na wprowadzaniu określonych czynników na nieruchomość sąsiednią oraz negatywne, polegające na pozbawieniu jej dopływu światła, powietrza lub sygnału radiowo-telewizyjnego, czego dotyczyła uchwała Sądu Najwyższego z 21 marca 1984 r., III CZP 4/84.
Pojęcie nieruchomości sąsiedniej nie ogranicza się do nieruchomości graniczących. Ochrona z art. 144 k.c. obejmuje każdą nieruchomość, na którą oddziaływanie rzeczywiście dociera, w tym lokale stanowiące odrębne nieruchomości.

Przekroczenie przeciętnej miary ocenia się według kryteriów obiektywnych.
Sąd Najwyższy w wyroku z 22 listopada 1985 r., II CR 149/85, wskazał, że ocena ta powinna opierać się na obiektywnych warunkach panujących w środowisku osób zamieszkujących na danym terenie. Subiektywne odczucia osoby szczególnie wrażliwej nie są w tym zakresie miarodajne. Pogląd ten Sąd Najwyższy powtórzył w postanowieniu z 28 maja 2025 r., I CSK 262/25. Ocena według obiektywnych kryteriów ma szczególne znaczenie przy rozstrzyganiu sporów sąsiedzkich, w których strony mogą odmiennie postrzegać natężenie tych samych zakłóceń.
Art. 144 k.c. odwołuje się do dwóch kryteriów.
1.Społeczno-gospodarcze przeznaczenie nieruchomości wynika z jej charakteru i sposobu korzystania z niej, w tym z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
2.Stosunki miejscowe odnoszą się do miejsca i czasu (orzeczenie Sądu Najwyższego z 3 lipca 1969 r., II CR 208/69), a więc do tego, czy chodzi o okolicę przemysłową, rolniczą czy zabudowę mieszkaniową.
Oba kryteria dotyczą nieruchomości, z której pochodzi immisja, i nieruchomości, na którą ona oddziałuje (wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2009 r., I CNP 82/08). Zakazem nie są objęte zakłócenia, z którymi każdy właściciel musi się liczyć w konkretnych warunkach.
Przy ocenie przeciętnej miary zakłóceń sądy uwzględniają w szczególności:
1.częstotliwość zakłóceń i porę, w której występują;
2.intensywność oddziaływania;
3.zakres niedogodności i ograniczeń doznawanych przez właściciela nieruchomości sąsiedniej;
4.skutki dla życia i zdrowia;
5.rodzaj źródła immisji;
6.motywację działań właściciela nieruchomości, z której pochodzi immisja;
7.społeczną wartość działalności wytwarzającej immisje.
Katalog ten przyjął Sąd Apelacyjny w sprawie, w której Sąd Najwyższy oddalił następnie skargę kasacyjną (wyrok z 10 listopada 2017 r., V CSK 25/17). Błędne jest przy tym założenie, że oddziaływanie występujące rzadko, na przykład raz w tygodniu, z góry mieści się w granicach przeciętnej miary (wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2003 r., I CKN 497/01).
Znaczenie ma również wiedza nabywcy o sposobie korzystania z nieruchomości sąsiedniej. W sprawie V CSK 25/17 Sąd Apelacyjny uwzględnił, że powódka nabywała działkę ze świadomością, że na nieruchomości sąsiedniej była i będzie prowadzona działalność gospodarcza. Okoliczność tę zestawił ze swobodą działalności gospodarczej pozwanego, zgodnej z przeznaczeniem jego działki, oraz z utworzonymi przez niego miejscami pracy, a w rezultacie ograniczył czas pracy zakładu, zamiast zakazywać działalności.
W sprawie dotyczącej tuczarni w województwie łódzkim pozwany powoływał się z kolei na rolniczy charakter terenu, zgodność działalności z planem miejscowym oraz posiadane decyzje administracyjne. Sądy obu instancji uwzględniły powództwo, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (postanowienie z 28 maja 2025 r., I CSK 262/25).
Miara dopuszczalnych zakłóceń określona w art. 144 k.c. ma charakter autonomiczny wobec przepisów prawa administracyjnego. Normy administracyjne, w tym określone w rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, mają znaczenie pomocnicze. W wyroku z 10 lipca 2003 r., I CKN 497/01, Sąd Najwyższy przyjął, że dochowanie norm nie wyłącza oceny, iż zakłócenia przekraczają przeciętną miarę, natomiast przekroczenie norm z reguły stanowi dowód przekroczenia przeciętnej miary. Analogiczne stanowisko zajął w wyroku z 14 maja 2002 r., V CKN 1021/00.
Decyzja administracyjna określająca sposób korzystania z nieruchomości nie wyłącza możliwości dokonania przez sąd ustaleń, czy taki sposób korzystania nie zakłóca korzystania z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę (wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2004 r., IV CK 454/02). Dysponowanie zezwoleniami na prowadzenie działalności nie pozbawia właściciela nieruchomości sąsiedniej roszczenia negatoryjnego (wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2009 r., I CNP 82/08). W odniesieniu do szkód spowodowanych oddziaływaniem na środowisko podobną zasadę wyraża art. 325 Prawa ochrony środowiska.
Ochrona cywilnoprawna ma jednak swoje granice. W wyroku z 16 grudnia 1992 r., I CRN 188/92, Sąd Najwyższy przyjął, że uwzględnienie roszczenia negatoryjnego nie może polegać na nakazaniu rozbiórki obiektu wybudowanego zgodnie z pozwoleniem na budowę. Stanowisko to spotkało się z krytyką w doktrynie (W. Katner, glosa do tego orzeczenia, „Palestra” 1994, nr 3-4, s. 150-156). Nie oznacza ono wyłączenia innych sposobów ograniczenia niedozwolonych immisji. Możliwość dochodzenia odszkodowania wymaga natomiast odrębnego zbadania przesłanek odpowiedzialności. Sąd cywilny jest również związany ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a ocena zgodności prowadzonej działalności z planem należy do organów administracji (wyrok Sądu Najwyższego z 10 listopada 2017 r., V CSK 25/17).
Ustawą z 12 września 2025 r. o zmianie ustawy o sporcie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1507), która weszła w życie 18 listopada 2025 r., dodano art. 38a dotyczący hałasu z obiektów sportowych. Zgodnie z tym przepisem uprawianie sportu na boiskach, kortach, bieżniach, lodowiskach, siłowniach plenerowych, skateparkach, rolkowiskach i pumptrackach, jeżeli odbywa się w ramach szkolenia sportowego albo aktywności sportowej o charakterze szkolnym lub rekreacyjnym, stanowi powszechne korzystanie ze środowiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. W konsekwencji do hałasu powstającego w związku z taką aktywnością nie stosuje się norm hałasu określonych na podstawie Prawa ochrony środowiska.
Wyłączenie stosowania tych norm do aktywności objętej przepisem nie znosi ochrony cywilnoprawnej na podstawie art. 144 w związku z art. 222 § 2 k.c. ani możliwości wykorzystania pomiarów akustycznych do wykazania rzeczywistej uciążliwości. Należy każdorazowo ustalić, czy konkretne źródło hałasu i rodzaj aktywności mieszczą się w ustawowym wyłączeniu.
Ustawa z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o sporcie (Dz.U. z 2026 r. poz. 615) ponownie dodała art. 38a, tym razem dotyczący ochrony sędziów sportowych. Powstała kolizja numeracji jest przedmiotem projektu korekty legislacyjnej (druk sejmowy nr 2647). Samo powtórzenie numeru przepisu nie uzasadnia automatycznego wniosku o zniesieniu regulacji dotyczącej hałasu. Przy stosowaniu tych przepisów konieczne jest uwzględnienie aktualnego stanu legislacyjnego.
W Sejmie trwają prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi (druk nr 3029), który przewiduje dodanie do Kodeksu cywilnego art. 144¹. Przepis ten wprowadzałby domniemanie, że zakłócenia korzystania z nieruchomości sąsiednich wywołane działalnością wytwórczą w rolnictwie, prowadzoną zgodnie z właściwymi przepisami i zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, mieszczą się w granicach przeciętnej miary. Projekt ten jest rozpatrywany łącznie z projektem prezydenckim (druk nr 3032). W dniu 6 października 2026 r. odbyło się posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej poświęcone wyborowi jej prezydium.
Opisana regulacja ma charakter projektowany, a nie obowiązujący.
Każdy spór dotyczący immisji sąsiedzkich rozstrzyga się na podstawie okoliczności konkretnej sprawy. Orzecznictwo pozwala jednak wskazać, jakie elementy sądy biorą pod uwagę przy poszczególnych rodzajach uciążliwości.

W sprawie zakładu ślusarsko-spawalniczego, czynnego w godzinach od 6.00 do 22.00 w bezpośrednim sąsiedztwie budynku mieszkalnego powódki, pomiary wykazały przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu na jej nieruchomości, a hałas uniemożliwiał korzystanie z ogrodu. Sądy ograniczyły czas pracy zakładu do godzin od 7.00 do 17.00 od poniedziałku do piątku oraz od 8.00 do 12.00 w soboty, odmawiając nakazania zaprzestania działalności. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powódki, która w postępowaniu apelacyjnym domagała się zaprzestania wszelkiej działalności na nieruchomości pozwanego (wyrok z 10 listopada 2017 r., V CSK 25/17).
W sprawie dotyczącej hałasu z drogi, która była stopniowo poszerzana, sąd nakazał wymianę okien na dźwiękoszczelne wyłącznie w tych pomieszczeniach, w których biegły z zakresu akustyki stwierdził przekroczenie norm. Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z 27 września 2017 r., II Ca 1281/16, doprecyzował treść nakazu, wskazując rodzaj okien i wymagany współczynnik izolacyjności akustycznej.
W wyroku z 17 lipca 2020 r., III CSK 6/18, dotyczącym hałasu z gminnego kompleksu boisk, Sąd Najwyższy wskazał, że poczucie bezpieczeństwa, mir domowy, prawo do wypoczynku i prywatności składają się na dobro osobiste w postaci nietykalności mieszkania, przy czym próg naruszenia tego dobra co do zasady nie może wypadać poniżej granic wyznaczonych w art. 144 k.c. Orzeczenie zapadło przed wejściem w życie art. 38a ustawy o sporcie.
Te same zasady stosuje się do urządzeń instalowanych przy budynkach mieszkalnych, takich jak pompy ciepła i klimatyzatory. Ocena obejmuje poziom dźwięku przy budynku sąsiednim, porę pracy urządzenia oraz możliwość ograniczenia emisji przez zmianę lokalizacji jednostki zewnętrznej lub zastosowanie ekranu akustycznego.
W sprawie dotyczącej tuczarni prowadzonej w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej powodowie wskazywali, że immisje odorowe uniemożliwiają im otwieranie okien i swobodny odpoczynek w ogrodzie. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 25 października 2022 r. zobowiązał pozwanego do wykonania określonych prac i przestrzegania wskazanych zasad prowadzenia działalności oraz zasądził na rzecz każdego z powodów 30 000 zł zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 23 lipca 2024 r, I ACa 239/23, oddalił apelację pozwanego, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (postanowienie z 28 maja 2025 r., I CSK 262/25). Ustalenia co do natężenia immisji oparto na opinii biegłego z zakresu ochrony środowiska.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 9 lutego 2016 r., I ACa 875/15, uznał za uzasadnioną ochronę z art. 222 § 2 k.c. w związku z posadzeniem drzew bezpośrednio przed oknami mieszkania stanowiącego centrum życiowe jego właścicieli. Istotne znaczenie miał przewidywany wzrost drzew i przyszłe nasilenie zakłóceń, co wskazuje także na prewencyjny charakter ochrony.
W przypadku utrudnienia odbioru programu telewizyjnego wskutek wzniesienia budynku na nieruchomości sąsiedniej Sąd Najwyższy dopuścił przywrócenie stanu zgodnego z prawem przez nakazanie podłączenia, na koszt osoby zakłócającej, urządzeń poszkodowanego do instalacji znajdującej się na nieruchomości, z której pochodzą zakłócenia (uchwała z 21 marca 1984 r., III CZP 4/84).
Sztuczne oświetlenie skierowane na okna budynku mieszkalnego podlega ocenie według tych samych kryteriów, w szczególności pory, natężenia i możliwości ograniczenia oddziaływania przez zmianę ustawienia źródła światła.
W uchwale z 28 maja 2021 r., III CZP 27/20, Sąd Najwyższy przyjął, że prawo do życia w czystym środowisku nie jest dobrem osobistym, natomiast ochronie jako dobra osobiste podlegają zdrowie, wolność i prywatność, do których naruszenia może prowadzić naruszenie standardów jakości powietrza. Przed dymem z instalacji grzewczych na nieruchomości sąsiedniej właściciel może się bronić roszczeniem z art. 222 § 2 k.c. w związku z art. 144 k.c., a na obszarach objętych uchwałami antysmogowymi może też zawiadomić organy gminy, które kontrolują przestrzeganie tych uchwał.
Immisję może stanowić także sposób korzystania z nieruchomości, który przyciąga osoby zakłócające spokój.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 23 listopada 2016 r., VI ACa 2016/15, wydanym w sprawie dotyczącej uchwały wspólnoty mieszkaniowej w przedmiocie zgody na sprzedaż alkoholu, uznał, że właściciele lokali mieszkalnych nie są obowiązani znosić zakłócania ciszy nocnej przez klientów sklepu prowadzącego sprzedaż napojów alkoholowych w lokalu użytkowym tego samego budynku.
W wyroku z 11 października 2007 r., IV CSK 264/07, Sąd Najwyższy przyjął, że urządzenie domu przedpogrzebowego w budynku, którego okna wychodziły bezpośrednio na działkę powodów, może naruszać ich dobra osobiste.
Nie każde oddziaływanie na sąsiednią nieruchomość stanowi naruszenie prawa. Istotne znaczenie ma rozróżnienie między immisjami bezpośrednimi i pośrednimi.
Immisje bezpośrednie, polegające na celowym skierowaniu określonych substancji lub przedmiotów na cudzą nieruchomość, są niedopuszczalne, jeżeli nie istnieje tytuł prawny uprawniający do takiej ingerencji. W przypadku immisji pośrednich decydujące znaczenie ma to, czy zakłócenia przekraczają przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Ocena wymaga uwzględnienia charakteru okolicy, intensywności i częstotliwości zakłóceń oraz ich rzeczywistego wpływu na korzystanie z nieruchomości. Samo przestrzeganie norm administracyjnych lub posiadanie pozwoleń administracyjnych przez podmiot wywołujący immisje nie wyłącza ochrony cywilnoprawnej.
Jak pokazuje orzecznictwo, zarówno hałas, uciążliwe zapachy, jak i zacienienie czy sztuczne oświetlenie mogą stanowić niedozwolone immisje sąsiedzkie. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny. Jeżeli oddziaływanie przekracza dopuszczalne granice, właściciel nieruchomości może skorzystać ze środków ochrony przewidzianych w Kodeksie cywilnym.
Jeżeli masz wątpliwości czy uciążliwości z sąsiedniej nieruchomości przekraczają dopuszczalne granice, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią. Pomagamy w analizie sytuacji prawnej właścicieli nieruchomości oraz inwestorów.
Zapraszamy na bezpłatny webinar poświęcony Zintegrowanemu Planowi Inwestycyjnemu, który poprowadzi r. pr. Laura Waloszczyk.
godz. 10:00